عوامل موثر بر فشار خون
دستگاه گردش خون در بدن شامل قلب، خون و رگ ها مي باشد. قلب تلمبه اي است كه در هر بار انقباض، خون را با فشار وارد سرخرگ آئورت مي كند و از اين ناحيه خون به بقيه بدن منتقل مي شود. ولي بايد توجه داشت كه هرگونه اختلال در اين فرآيند مي تواند سبب بروز مشكلاتي در گردش خون و در نتيجه اختلال در عملكرد ارگان هاي بدن شود.
فشار خون ماكزيمم و مينيمم
فشار خون هميشه با دو عدد مشخص مي شود. دكتر »سهراب حاجي زاده« عضو هيئت علمي و استاد فيزيولوژي دانشكده علوم پزشكي دانشگاه تربيت مدرس مي گويد: فشار سيستوليك (ماكزيمم) عبارت است از حداكثر فشاري كه در هنگام انقباض (سيستول) بطن هاي قلب، توسط خون به ديواره رگ ها وارد و خون با قدرت به درون سرخرگ آئورت پمپ مي شود. فشار دياستوليك (مينيمم)، حداقل فشاري است كه در فاز استراحت قلب - هنگامي كه مجددا از خون پر مي شود- به ديواره عروق وارد مي شود.
فشار خون ايده آل
ميزان فشار خون ايده آل و طبيعي چقدر است¬ دكتر حاجي زاده در اين باره مي گويد: واحد اندازه گيري فشار خون ميلي متر جيوه است. اندازه فشار خون به صورت فشار خون سيستوليك (ماكزيمم) روي فشارخون دياستوليك (مينيمم) نشان داده مي شود.
دكتر شاهرخ سوداگر عضو هيئت علمي دانشگاه شهيد بهشتي در اين مورد چنين توضيح مي دهد: در بزرگسالان فشار 120 روي 80 ميلي متر جيوه و در ميانسالان 130 روي 85 ميلي متر جيوه طبيعي در نظر گرفته مي شود. اصولا در افرادي كه فشار خون بالا دارند احتمال بروز تنگي رگ هاي قلب و سكته هاي قلبي3 برابر و نارسايي قلبي 6 برابر افراد سالم است. همچنين مي توان از عواقب فشار خون بالا، به نارسايي كليه و افزايش فشار خون كره چشم و در نهايت نابينايي اشاره كرد.
دكتر سوداگر مي افزايد: براساس تحقيقات علمي عامل وراثت، پايه و اساس 90 درصد از بيماري ها فشارخون است و 10 درصد بقيه به عوامل ثانويه مانند بيماريهاي كليه يا غدد برمي گردد.
ارتباط سن و فشارخون
افزايش سن سبب افزايش فشارخون مي شود. حاجي زاده عضو هيئت علمي دانشگاه تربيت مدرس مي گويد: رگ ها داراي خاصيت كش ساني و انعطاف پذير هستند كه با افزايش سن اين ويژگي كاهش مي يابد.
روند تصلب شرائين يا سخت شدن ديواره رگ ها از اواسط عمر شروع مي شود و با افزايش سن شدت مي يابد. همچنين عوامل بيروني همچون مصرف زياد چربي، نرم و انعطاف پذيري رگ ها را كاهش مي دهد و سبب پرفشاري خون مي شود.
ديگر عوامل تاثيرگذار
طبق بررسي هاي صورت گرفته ميزان فشار خون به عوامل متعددي در ارتباط است. حتي گفته مي شود تغيير فصول و شبانه روز بر فشار خون تاثيرگذار است به طوري كه فشار خون در روز بيشتر از شب و در زمستان بيشتر از تابستان مي باشد. دكتر شاهرخ سوداگر فوق تخصص فشار خون و كليه در اين باره مي گويد: نژاد سياه نسبت به سفيد داراي فشار خون طبيعي بيشتري است. همچنين سكونت در ارتفاعات سبب بالا رفتن فشار خون مي شود به طوري كه ساكنان كوهستان ها به طور طبيعي فشار خون بالاتري نسبت به ساكنان نواحي پست و سواحل دريا دارند.
معاون آموزش دانشگاه تربيت مدرس هم عنوان مي كند: هر فعاليتي سبب افزايش فشار خون مي شود به عنوان نمونه در حالت نشسته فشارخون كمتر از حالت ايستاده و بيشتر از وضعيت درازكشيده است.
وي با اشاره به اين كه هرچه عضوي از قلب دورتر باشد، از فشار خون كمتري برخوردار است، مي گويد: به همين دليل فشار خون در بافت ها كمتر از آئورت است از سوي ديگر اعضايي كه بالاتر از قلب هستند نسبت به ديگر اعضاء از فشارخون كمتري برخوردارند.
دكتر حاجي زاده با تاكيد بر اين مهم كه اختلاف اين فشارها در حدود چند ميلي متر جيوه بيشتر نيست، مي افزايد: فشار خون در بازوي چپ به علت نزديكي و هم عرض بودن با قلب، تقريبا همان فشاري است كه قلب وارد مي كند. بنابراين در بيشتر مواقع فشار بازوي چپ به عنوان معيار گرفته مي شود.
وي تاكيد مي كند: موارد ذكر شده باعث اختلاف جزئي در فشار خون طبيعي افراد مي شود ولي استرس و تغذيه از عوامل بسيار مهم در تغييرات بيمارگونه فشارخون به حساب مي آيند.
استرس و فشارهاي روحي و رواني، افزايش ترشح آدرنالين را به همراه دارد و اين هورمون، انقباض سريع و كاهش قطر رگ ها را در پي دارد، در نتيجه خون رساني به اعضاي حياتي مثل قلب و مغز مختل و سبب سكته قلبي يا مغزي مي شود.
احساس درد در عضله قلب با افزايش فشار خون
دكتر حاجي زاده مي گويد: افزايش فشارخون سبب افزايش فعاليت قلب مي شود و اگر عروق قلب سخت شده باشند، نمي توانند به ميزان كافي خون به عضله قلب برسانند، بنابراين با اين كه كار قلب افزايش مي يابد ولي اكسيژن كافي به آن نمي رسد و همين مسئله سبب ايجاد درد در قلب مي شود.
نارسايي و سكته قلبي و مغزي
دكتر سوداگر عضو هيئت علمي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي معتقد است در صورتي كه بيماري فشار خون تحت كنترل قرار نگيرد، قلب به ويژه در بخش بطن چپ، بزرگ مي شود كه به آن »هيپرتروفي« مي گويند. »هيپرتروفي« مي تواند سبب نارسايي قلبي شود. اگر فشار خون سيستوليك به طور ناگهاني بالا رود و رگ هاي مغزي شخص هم از قبل داراي مشكلاتي باشد اين افزايش ناگهاني سبب پارگي اين رگ ها و در نتيجه سكته مغزي مي شود.
همچنين اگر ميزان خوني كه توسط عروق كرونر به قلب مي رسد كاهش يابد و اكسيژن و مواد غذايي لازم به قلب نرسد، سكته قلبي رخ مي دهد.
خستگي ناشي از پرفشاري خون
دكتر حاجي زاده مي گويد: در مبتلايان به فشار خون بالا به دليل تنگي رگ ها، خون مورد نياز در اختيار عضلات قرار نمي گيرد. در نتيجه، افرادي كه فشار خون بالايي دارند زودتر از افراد سالم خسته مي شوند.
عوارض ناشي از كاهش فشار خون
به گفته دكتر سوداگر اگر فشار خون ماكزيمم از ميزان طبيعي كمتر شود، فرد در معرض خطراتي همچون نرسيدن خون كافي به مغز و ساير اندام هاي حياتي قرار مي گيرد. كليه ها از جمله اندام هاي حساس به افت فشار خون هستند و اگر فشار خون از حد مشخصي پايين تر بيايد، كليه ها قادر به تصفيه خون و توليد ادرار نخواهند بود.
به گفته دكتر حاجي زاده اگر فشارخون سيستولي بيش از حد افت كند، فرد وارد شوك مي شود و در صورت ادامه اين وضعيت، مرگ وي حتمي است.
كنترل فشار خون
دكتر شاهرخ سوداگر در اين باره مي گويد: فشار خون بالا يكي ازمهم ترين عوامل مرگ هاي ناگهاني است ولي بايد توجه داشت در صورت تشخيص به موقع مي توان آن را تحت كنترل درآورد.
كنترل اين بيماري با درمان دارويي و غيردارويي صورت مي گيرد. درمان دارويي بايد زير نظر پزشك باشد ولي درمان غيردارويي اصلاح شيوه زندگي است كه شامل تغذيه صحيح، جلوگيري از افزايش وزن، جلوگيري از استرس، فشارهاي عصبي و روحي و ورزش مداوم است.
دكتر حاجي زاده عضو هيئت علمي دانشگاه تربيت مدرس هم مي افزايد: شيوع فشار خون بالا در افراد مسن و چاق 50 درصدد بيشتر از ديگر افراد است. در مردان به ازاي هر 10 درصد افزايش وزن، فشار خون 6/6 ميلي متر جيوه افزايش مي يابد. نمك يكي از عوامل مهم در افزايش فشارخون است بنابراين بايد سعي كرد در غذا از كمترين ميزان نمك استفاده شود.
همچنين از مصرف چربي هاي جامد و غذاهاي پرچرب و مواد غذايي كنسرو شده، سوسيس، كالباس و برگرها به دليل داشتن مقدار زياد نمك و چربي بايد پرهيز كرد. در هفته حداقل 2 تا 3 مرتبه به مدت 30 تا 45 دقيقه پياده روي لازم است. از مصرف مشروبات الكلي و دخانيات اكيدا خودداري شود. توصيه مي شود كه حتما رژيم غذايي سرشار از سبزي و ميوه هاي تازه به ويژه انواع غني از ويتامين C در سبد غذايي گنجانده شود. لبنيات كم چرب هم فشار خون را پايين مي آورد. استرس و فشارهاي عصبي سبب ترشح آدرنالين مي شود كه اين هورمون نيز با انقباض رگ ها، موجب افزايش فشار خون مي شود.
بنابراين هرچه روحيه و اعصاب آرام تر باشد، بهتر مي توان فشار خون را كنترل كرد.
بنابراين پياده روي كنيد، شاد باشيد، تغذيه صحيح داشته باشيد و سيگار نكشيد تا به بيماري فشارخون مبتلا نشويد، يا حداقل بيماري تان را تحت كنترل درآوريد.
در افرادي كه فشار خون بالا دارند، احتمال بروز تنگي رگ و سكته قلبي 3 برابر افراد سالم است
براساس تحقيقات علمي، وراثت، عامل 90 درصد بيماري هاي فشار خون است.